O systemie kaucyjnym dla konsumenta

System kaucyjny w praktyce

Co to oznacza dla konsumenta?

W ustawie pojawia się użytkownik końcowy, nie konsument (jednak w artykule, dla lepszego zrozumienia, używam częściej słowa konsument). Według definicji ustawowej to użytkownik produktów w opakowaniach na napoje jednorazowego albo wielokrotnego użytku, będących napojami, który nabywa je w celu spożycia przez siebie lub inne osoby, a nie dalszej sprzedaży, czyli np.

• statystyczny Kowalski, który kupuje wodę bądź inny ulubiony napój gazowany lub niegazowany,
• pracodawca, który jest zobowiązany do zapewnienia wody, napojów pracownikom,
• przedsiębiorca, który udostępnia klientom napoje, np. w pokojach hotelowych, podczas imprez czy konferencji.

Jeśli należysz do jednej z wymienionych grup, warto poznać zasady, dzięki temu unikniesz zbędnych kosztów i przygotujesz się na start systemu kaucyjnego. Zobacz poniższy schemat, który pokazuje najważniejsze elementy z perspektywy konsumenta. Podobny system działa już od wielu lat w zakresie szklanych butelek wielokrotnego użytku. Dzisiaj Kowalski i przedsiębiorca, jako użytkownik końcowy, płaci kaucję za szklaną butelkę i odzyskuje ją, gdy odda puste opakowanie do punktu sprzedaży. Tak samo będzie w przypadku opakowań jednorazowych: metalowych puszek i plastikowych butelek. Jednak różnica będzie taka – puste opakowanie oddasz w każdym punkcie zbiórki i to bez paragonu, ale musisz spełnić kilka wymagań.

Odzyskasz kaucję za opakowanie, gdy spełnisz kilka warunków

Oddzielne zbieranie puszek oraz butelek PET po wodzie, czy innych napojach może być dla Ciebie wyzwaniem, zwłaszcza że nie można ich zgniatać. I tutaj konieczna będzie zmiana nie tylko Twoich nawyków segregacyjnych w domu, ale i w firmie. Od ponad 20 lat sugeruję odpady, a Ty co najmniej od 11 lat i od tego czasu zgniatamy opakowania, by zajmowały mniej miejsca.
W przypadku firmy było to istotne, bo opłata śmieciowa jest zależna od liczby pojemników (worków) i ich pojemności.

Jak tu się teraz przestawić, by odzyskać zapłaconą kaucję? I nie płacić podwójnie, za kaucję i za opłatę śmieciową?

Po rozmowie z przedsiębiorcami bądź pracownikami firm budowlanych, utrzymujących zieleń miejską czy produkcyjnych wiem, że będzie to trudne zadanie. Segregacja jest często wyzwaniem… Tutaj mogą pojawić się dodatkowe koszty, bo kaucji możesz nie odzyskać, a puste butelki będą nadal w odpadach komunalnych. Bez działań edukacyjnych trudno będzie uzyskać dobre efekty nowej zbiórki. Rozwiązaniem mogą być butelki wielokrotnego użytku (znacznie droższy sposób), dystrybutory wody – tam, gdzie to możliwe.

Zebrane opakowania będą stanowiły nowe frakcje odpadów i z pewnością zajmą więcej miejsca niż obecnie w żółtym worku czy pojemniku.

Chcesz być na bieżąco z praktycznymi wskazówkami, które pomogą Ci łatwiej zarządzać odpadami komunalnymi w biznesie? Zapisz się do mojego newslettera Zapanuj nad odpadami i dwa razy w miesiącu otrzymuj konkretne porady i inspiracje.

Zanim przejdę do wymagań, omówię sposoby zwracania opakowań. W każdej gminie zostanie zapewniony co najmniej jeden punkt odbioru. Znajdziesz go w placówce handlowej lub innym miejscu, np. w PSZOK, gdy gmina zdecyduje się na udział w tym systemie. Duże sklepy o powierzchni powyżej 200 metrów kwadratowych są zobowiązane do przyjmowania pustych opakowań i zwrotu kaucji. Mniejsze placówki i inne punkty zbiórki mogą dobrowolnie przystąpić do systemu. Wdrożony zostanie ręczny system zbiórki bądź automatyczny, za pośrednictwem recyklomatów, zwanych często butelkomatami, czy kaucjomatami. Recyklomaty będą znajdowały się w wydzielonych pomieszczeniach bądź będą to małe wolnostojące urządzenia, w których znajdują się pojemniki na sprasowane butelki PET i metalowe puszki. W Polsce trwają testy różnych rozwiązań. Miałam okazję już z nich korzystać w jastrzębskich sieciach handlowych. W dalszej części artykułu omawiam mój mały eksperyment.

Sprawdź, jakie są wymagania wobec zwracanych, jednorazowych opakowań, by odzyskać kaucję:

• butelki plastikowe oraz metalowe puszki w nienaruszonym stanie, tzn. niezgniecione,
• opakowanie nieuszkodzone, z czytelnym kodem kreskowym i znakiem kaucji (w przypadku butelek PET informacje te są na etykiecie, więc bez etykiety nie zwrócisz butelki),
• opakowanie po napoju opróżnione, puste,
• moim zdaniem butelka plastikowa powinna być z zakrętką, poniżej tłumaczę dlaczego.

Moim zdaniem butelka plastikowa powinna być zwracana w systemie kaucyjnym z zakrętką. W mediach pojawiają się różne informacje, jednak w ustawie ustalono minimalny poziom selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych, który trzeba uzyskać w każdym roku, „dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do trzech litrów, łącznie z ich zakrętkami i wieczkami z tworzyw sztucznych”. W takim przypadku czy butelki mogą być zbierane bez zakrętek? Uważam, że nie. Myślę, że producenci nie po to wydawali wiele milionów złotych na modernizację swoich zakładów, by przytwierdzić zakrętki do butelek, aby teraz je odrywać i zbierać oddzielnie. Sam system kaucyjny nie będzie należał do najtańszych. Dodatkowo im więcej systemów zbiórki, tym mniej dokładne dane np. dotyczące ilości odpadów poddanych recyklingowi.

Zobacz, tak będzie oznakowane opakowanie, za które zapłacimy kaucję.

X,YY – oznacza kwotę kaucji, w której X oznacza złotówki, a YY grosze,
X – oznacza kwotę kaucji w pełnych złotych.

Eksperyment kaucyjny

Lubię sprawdzać i analizować różne nowości, by wiedzieć, jak to wpłynie na codzienne i zawodowe życie. Zbierałam butelki PET i metalowe puszki po napojach kilka miesięcy (wytwarzamy mało tego typu odpadów komunalnych), abym mogła przetestować zbieranie i działanie butelkomatu. W Jastrzębiu-Zdroju tylko do końca września 2024 roku była możliwość oddania tych opakowań w jednym z marketów. Z uwagi na ciągłe kolejki odpady oddałam tylko raz. Czy było warto?

Za opakowanie można było uzyskać: 15 groszy za sztukę
Liczba przyjętych butelek plastikowych typu PET: 104 szt. (3 × 120 l pełne worki niezgniecionych butelek, tyle zmieściło się do mojego samochodu, do bagażnika i na tylne siedzenia)
Liczba puszek aluminiowych: 19 szt. (też niezgniecione)
Liczba butelek PET, które nie zostały przyjęte: 3 szt. (dwie były bez kodu kreskowego, trzecia odrzucona przez butelkomat – nie znam przyczyny)
Czas oczekiwania w kolejce i oddanie odpadów: ok. 1 godzina i 10 minut (w tym zaliczone 2 opróżnienia pojemnika z butelkami i 2 awarie butelkomatu).

Rezultat to eko-bon o wartości 18,45 zł, który trzeba było wydać w tym samym dniu.

Moje spostrzeżenia oraz osób regularnie korzystających z recyklomatu:

1. Zbyt długi czas oczekiwania na oddanie opakowań.
2. Wolnostojące urządzenia mają za małe pojemniki na sprasowane opakowania, szczególnie na butelki PET – szukanie obsługi po centrum handlowym nie jest dobrym rozwiązaniem.
3. Awaryjność maszyny: opakowanie czasem klinuje się, to samo dzieje się z zakrętką przytwierdzoną do butelki, dlatego lepiej oddawać zakręcone.
4. Kształt ma znaczenie – urządzenie często odrzucało lekko wklęśnięte butelki, trzeba było w nie dmuchać.
5. Nieodpowiednio lub za szybko włożone opakowanie butelkomat odrzuca. Maszyna nie może odczytać kodu kreskowego. Zdecydowanie tu potwierdza się powiedzenie „trening czyni mistrza”.
6. Taki sposób zwrotu opakowań nie sprawdzi się w przypadku przedsiębiorców nabywających napoje dla pracowników lub klientów, zwłaszcza w dużych i bardzo dużych ilościach.